De behandeling van verslaving wordt via veelal cognitieve therapie ingestoken. Hierbij is cognitieve gedragstherapie (CGT) de meest bekende vorm van behandeling. CGT vergt echter wel een bepaalde mate van reflectie en cognitief vermogen. Niet alle mensen zijn daar even goed toe in staat. Een aanpak van meer automatische processen zou daarom veelbelovend kunnen zijn in de behandeling van verslavingsproblematiek van een bredere doelgroep. Hierbij kunnen diverse soorten technieken worden onderscheiden [1]. Ten eerste, technieken die inspelen op de situatie zelf. Bijvoorbeeld door een andere route naar huis te nemen zodat je niet geconfronteerd wordt met verslavende triggers. Ten tweede, technieken zoals mindfulness, die inspelen op bewustwording en acceptatie. Dit kan bijvoorbeeld gaan om de acceptatie van stress, zodat de kans op verslavende reacties ten gevolge van stress worden verminderd. Ten derde, technieken waarbij verslavende triggers in de therapie worden gebruikt om een reactie op te roepen. Deze reactie wordt vervolgens de kop ingedrukt. Via ‘Cognitieve Bias Modificatie’ (CBM) leer je bijvoorbeeld via digitale trainingen om plaatjes van alcohol van je af te duwen zodat je leert om minder sterk op alcohol te reageren.
Deze derde vorm van technieken hebben we ‘respons-gefocuste’ technieken genoemd, omdat een verslavende reactie (respons) wordt opgeroepen en aangepast [1, 4]. CBM trainingen worden tegenwoordig als ‘add ons’ naast veelal CGT in alcohol verslavingsbehandeling ingezet. Ze bieden met name extra effecten voor mensen die veel impulsiviteit laten zien [1]. Echter, niet iedereen is gemotiveerd om dergelijke digitale taken uit te voeren. Motivatie en autonomie in de keuze van een behandeling zijn sleutelfactoren voor het succesvol volhouden van een behandeling. Vandaar dat het belangrijk is om een breder scala van alternatieve ‘response-gefocuste’ technieken aan te bieden waaruit mensen kunnen kiezen. Een mogelijk veelbelovend alternatief voor CBM zou ‘imaginary restraining’ kunnen zijn. Hierbij vindt de CBM training denkbeeldig plaats [2]. In gedachten neem je bijvoorbeeld een slok alcohol uit een glas en gooi je vervolgens het glas met alcohol stuk op de grond.
Andere ‘response-gefocuste’ therapievormen zijn ‘cue-exposure therapie’ en ‘Eye Movement Desensitization and Reprocessing’ (EMDR). Bij cue-exposure therapie zien mensen bijvoorbeeld alcohol en leren ze daar vervolgens niet op te reageren. Dit lijkt goed te werken als de cue-exposure in virtual reality wordt aangeboden [3]. Maar cue-exposure kan ook denkbeeldig plaatsvinden door te denken aan een situatie die de verslaving triggerde. Dan vertoont het overlap met EMDR. EMDR is effectief bewezen bij trauma en wordt soms ook als vorm van cue-exposure gezien. De therapeut vraagt een cliënt hierbij om terug te denken aan een traumatische gebeurtenis. Maar dit gebeurt dan in combinatie met afleidende stimuli, zoals geluiden via een koptelefoon of bewegingen die de cliënt met de ogen volgt. Ik denk dat EMDR therapie voor de behandeling van verslaving veelbelovend zou kunnen zijn indien goed wordt gefocust op persoonlijke gevoeligheden die de hunkering naar middelen triggeren. Voor al deze suggesties geldt dat eerst meer goed onderzoek nodig is. Ook naar de vergelijking tussen dergelijke technieken. Daarna kunnen bewezen alternatieve ‘respons-gefocuste’ technieken pas naar persoonlijke behoefte worden aangeboden.
Tot slot is het belangrijk om te begrijpen hoe ‘respons-gefocuste’ technieken het beste in bestaande therapie geïntegreerd kunnen worden. Hierbij zou de combinatie met mindfulness veelbelovend kunnen zijn [4]. Dit geldt vermoedelijk niet enkel voor de behandeling van verslaving, maar ook voor het bredere veld van mentale gezondheid. Zo zijn er bijvoorbeeld case studies die suggereren dat de behandeling van trauma met EMDR en mindfulness veelbelovend is [5, 6]. Ook hier is verder onderzoek nodig. Ik hoop met deze blog onderzoek naar dergelijke combinaties van technieken te stimuleren.
Deze blog werd geschreven door Dr. Junilla Larsen (Radboud Universiteit) voor RAD-blog, het blog over roken, alcohol, drugs en dieet.
Referenties
1. Larsen, J. K., & Hollands, G. J. (2022). Targeting automatic processes to reduce unhealthy behaviours: a process framework. Health Psychology Review, 16(2), 204-219. https://doi.org/10.1080/17437199.2021.1876572
2. Larsen, J. K., Hollands, G. J., Moritz, S., Wiers, R. W., & Veling, H. (2024). How can imaginal retraining for modifying food craving be improved? Appetite, 202, 107639. https://doi.org/10.1016/j.appet.2024.107639
3. Nègre, F., Lemercier-Dugarin, M., Kahn-Lewin, C., Gomet, R., Zerdazi, E. H. M., Zerhouni, O., & Romo, L. (2023). Virtual reality efficiency as exposure therapy for alcohol use: A systematic literature review. Drug and Alcohol Dependence, 111027. https://doi.org/10.1016/j.drugalcdep.2023.111027
4. Larsen, J. K., Hollands, G. J., Garland, E. L., Evers, A. W., & Wiers, R. W. (2023). Be More Mindful: Targeting Addictive Responses by Integrating Mindfulness with Cognitive Bias Modification or Cue Exposure Interventions. Neuroscience and Biobehavioral Reviews, 105408. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2023.105408
5. Sun, T.-F., Wu, C.-K., & Chiu, N.-M. (2004). Mindfulness meditation training combined with eye movement desensitization and reprocessing in psychotherapy of an elderly patient. Chang Gung Medical Journal,27(6), 464-469.
6. Tounsi, H., Pacioselli, P., Riou, L., Gouret, C., Gross, L., Quaderi, A., & Palazzolo, J. (2017). Psychotherapies for complex trauma: A combination between EMDR and mindfulness. European Psychiatry,41(S1), S726-S726. https://doi.org/10.1016/j.eurpsy.2017.01.1320