Ben jij op zoek naar mogelijkheden om bewuster om te gaan met jouw alcoholgebruik? Dan heb je mogelijk al gehoord van de nieuwste trend: “zebradrinken”. Hiermee wordt bedoeld dat je afwisselend een alcoholisch en een non-alcoholisch drankje drinkt (1). Het afwisselen van alcoholische en non-alcoholische drankjes is daarmee een metafoor die doet denken aan de witte en zwarte strepen van een zebra.
Advies Gezondheidsraad
De Gezondheidsraad adviseert: “Drink geen alcohol óf in ieder geval niet meer dan één glas per dag” (2). Dit advies is gebaseerd op overtuigend wetenschappelijk bewijs dat alcoholgebruik (≥15 gram per dag*), ten opzichte van geen alcoholgebruik, in verband brengt met een hoger risico op chronische ziektes als beroerte, coronaire hartziekten, borstkanker en darmkanker (3, 4). Daarnaast wordt alcoholgebruik ook in verband gebracht met andere negatieve (gezondheids)effecten, denk daarbij bijvoorbeeld aan een hoger risico op sterfte, verslaving, ongelukken en levercirrose (3-5).
* Ter vergelijking: Een standaardglas alcoholische drank bevat in Nederland ongeveer 10 gram alcohol (12).
Hoeveel drinken we?
Ondanks het advies van de Gezondheidsraad en bekende negatieve effecten dronk slechts 44% van alle volwassen in Nederland niet óf minder dan één glas per dag in 2023 (6). Daarnaast dronk 7% van de volwassen in 2023 overmatig (>21 glazen per week voor mannen; >14 glazen per week voor vrouwen) (6). Overmatig drinken kwam het meest voor bij hbo- en wo studenten (16%), jongvolwassenen (18-29 jaar; 10%) en 65-74-jarigen (8%) (6, 7). Ondanks de leeftijdsgrens op het kopen van alcohol (18+) blijkt alcohol ook populair onder jongeren (<18 jaar) (8). Zo had 22% van de 12-jarigen ooit gedronken in 2023, ten opzichte van 44% van de 14-jarigen en 63% van de 16-jarigen (7). Binge drinken (≥vijf glazen op één gelegenheid, een keer in de afgelopen maand of vaker) kwam voor bij 3% van de 12-jarigen, ten opzichte van 14% van de 14-jarigen en 35% van de 16-jarigen (7). Deze cijfers laten zien dat alcoholgebruik aanzienlijk toeneemt met de leeftijd, en weerspiegelen hoe ‘normaal’ het drinken van alcohol is in onze maatschappij.
Zebradrinken: Een oplossing?
Een strategie die je kan inzetten om overmatig alcoholgebruik te verminderen (en daarmee de negatieve effecten van alcohol en enorme zorgkosten (9)) is zebradrinken. Wanneer je deze strategie toepast wissel je het drinken van een alcoholisch drankje af met het drinken van een non-alcoholisch drankje (1). Je vervangt daarmee de helft van je alcoholische consumpties voor non-alcoholische consumpties waardoor je de negatieve effecten reduceert. Onderzoek naar de effecten van zebradrinken lijkt nog in de kinderschoenen te staan. Echter, een Brits onderzoeksbureau rapporteerde dat 28% van de bezoekers aan een bar de zebradrinken strategie toepaste (10). Dit laat zien dat zebradrinken niet ongebruikelijk is. Er lijkt dus draagvlak te zijn om zebradrinken in te zetten als strategie om overmatig alcoholgebruik te verminderen.
Zebra Beats Kater
Het Leuvense studentenleven in België is al bekend met zebradrinken. In het najaar van 2024 was de slogan “Zebra Beats Kater” onderdeel van de Drink Bewust campagne, een campagne gericht op het bewust omgaan met alcohol tijdens het uitgaansleven (1, 11). Het Vlaams expertisecentrum Alcohol en andere Drugs ontwikkelde promotiematerialen (o.a. T-shirt en bierviltje) die in kroegen gebruikt werden om bewustwording rondom alcoholgebruik te bevorderen. Onderzoek zal moeten aantonen of het overmatig alcoholgebruik ook daadwerkelijke verminderd is. In het Leuvense studentenleven werd de campagne echter positief onthaald. Mogelijk liggen hier dus kansen voor toekomstige interventies om overmatig alcoholgebruik te verminderen én wie weet… zien we de zebra binnenkort ook in de Nederlandse (studenten) kroegen?
Deze blog werd geschreven door Kirsten van Hooijdonk (Behavioural Science Institute, Radboud Universiteit) voor RAD-blog, het blog over roken, alcohol, drugs en dieet.
Referenties
1. Vandenberghe, E. (2023, 4 december). Zebradrinken. VAD, Vlaams expertisecentrum Alcohol en andere Drugs. https://vad.be/artikels/zebradrinken/
2. Gezondheidsraad. (2015). Richtlijnen goede voeding 2015. https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen/2015/11/04/richtlijnen-goede-voeding-2015
3. Gezondheidsraad. (2015). Alcoholhoudende dranken – Achtergronddocument bij Richtlijnen goede voeding 2015. https://www.gezondheidsraad.nl/binaries/gezondheidsraad/documenten/adviezen/2015/11/04/alcoholhoudende-dranken-achtergronddocument-bij-richtlijnen-goede-voeding-2015/A1506_Achtergronddocument-RGV2015-Alcoholhoudende+dranken.pdf
4. Gezondheidsraad. (2015). Alcohol – Achtergronddocument bij Richtlijnen goede voeding 2015. In Richtlijnen Goede Voeding 2015. https://www.gezondheidsraad.nl/binaries/gezondheidsraad/documenten/adviezen/2015/11/04/alcohol-achtergronddocument-bij-richtlijnen-goede-voeding-2015/A1505_Achtergronddocument-RGV2015-Alcohol.pdf
5. Rehm, J., Gmel, G. E., Gmel, G., Hasan, O. S. M., Imtiaz, S., Popova, S., Probst, C., Roerecke, M., Room, R., Samokhvalov, A. V., Shield, K. D., & Shuper, P. A. (2017). The relationship between different dimensions of alcohol use and the burden of disease—an update. Addiction, 112(6), 968–1001. https://doi.org/10.1111/add.13757
6. Alcoholgebruik | volwassenen. (z.d.). Volksgezondheid en Zorg. https://www.vzinfo.nl/alcoholgebruik/volwassenen
7. Alcoholgebruik | Jongeren. (z.d.). Volksgezondheid en Zorg. https://www.vzinfo.nl/alcoholgebruik/jongeren
8. Trimbos Instituut. (2024, 13 maart). Leeftijdsgrens alcohol jongeren: wat je moet weten. ALCOHOLinfo.nl. https://www.alcoholinfo.nl/opvoeding/leeftijdsgrens-alcohol
9. Ministerie van Algemene Zaken. (2022, 23 juni). Nationaal Preventieakkoord. Convenant | Rijksoverheid.nl. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/convenanten/2018/11/23/nationaal-preventieakkoord
10. KAM. (2024, 6 juni). Low & No 2024: Drinking Differently – KAM. https://kaminsight.com/insights/low-and-no-2024/
11. Drink Bewust. (z.d.). LOKO de Leuvense Studentenkoepel. https://www.loko.be/drinkbewust
12. Drinkadvies alcohol. (2024, 13 juni). Trimbos-instituut. https://www.trimbos.nl/kennis/alcohol/alcohol-en-kanker/drinkadvies-alcohol/