5 MANIEREN OM VAKER MILIEUBEWUST TE ETEN

Ons klimaat staat flink onder druk. Hoewel de oplossing van de klimaatproblematiek grootschalige aanpak vereist op wereldniveau, kun je ook als individu je steentje bijdragen. Bijvoorbeeld door vaker milieubewust te eten.

Zo draagt het eten van meer plantaardige (in plaats van dierlijke) producten, kopen van voedingsmiddelen die het milieu minder belasten en recyclen van voedselafval bij aan een lagere uitstoot van broeikasgassen en is daarmee van waarde voor het klimaat.^[1] Wil jij ook wat milieubewuster eten, of iemand helpen om vaker milieubewust te eten?

Dan kun je een van deze strategieën proberen:

1. Maak kleine veranderingen in je omgeving die je helpen de milieubewuste keuze de makkelijkste of standaard keuze maken. Dit wordt ook wel nudging genoemd. ^[2] Zet de plantaardige yoghurt bijvoorbeeld vooraan in de koelkast waardoor deze sneller opvalt, of (wellicht nog effectiever), vervang yoghurt voor een plantaardige variant in je boodschappenlijstje. Tip: veel grote supermarkten hebben een app waarin je een standaard boodschappenlijstje kunt opslaan.
2. Creëer visuele geheugensteuntjes om je aan je milieubewuste voornemens te herinneren. Plak bijvoorbeeld een post-it op de prullenbak met de tekst “Vergeet niet je afval te scheiden!”. Wil je het groots aanpakken? Dan kun je je eigen stickers ontwerpen met voor jou belangrijke reminders. Dit soort visuele prompts zijn een speciale vorm van nudging, ook wel priming genoemd, en zijn het meest effectief als je een relatief eenvoudige verandering wil maken en al gemotiveerd bent om dit te gaan doen. ^[2]
3. Maak een “als-dan plan” waarin je heel concreet opschrijft wat je gaat doen in een bepaalde situatie. Bijvoorbeeld: “Als ik lunch met een boterham, dan kies ik voor plantaardig beleg zoals humus, groentespread of pindakaas”. Dit wordt ook wel een implementatie-intentie genoemd en bevordert je zelfregulatie, waardoor het plantaardige keuzes kan stimuleren.^[3] Dit soort intenties werken overigens beter als je ze positief formuleert (“ik kies voor plantaardig beleg” in plaats van “ik kies niet voor dierlijk beleg”.)^[4]
4. Informeer jezelf over het belang van milieubewuste eetkeuzes. Goedgeïnformeerde mensen maken namelijk vaker de milieubewuste keuze. Zo aten mensen die werden voorgelicht over de impact van de vleesindustrie op dierenwelzijn, minder vaak vlees.^[5] Een belangrijke voorwaarde hiervoor is wel dat je gemotiveerd bent om je gedrag te veranderen.^[2] Betrouwbare informatie over het belang van milieubewust eten vind je bijvoorbeeld bij Milieu Centraal en het Voedingscentrum.
5. Monitor jezelf en houd je milieubewuste keuzes bij. Het tracken van gedrag geeft je inzicht in je eigen patronen en stimuleert daarmee bewustzijn. Het helpt daarbij om jezelf een concreet doel te stellen, zoals “ik koop 2 keer per week fruit uit het seizoen van Nederlandse bodem”.^[6] Er zijn veel habit trackers beschikbaar om je voortgang bij te houden. Bij het stellen van je doel helpt het om een alles-of-niets mentaliteit te vermijden. Zo blijkt het effectiever te zijn om te proberen vleesconsumptie te verminderen, dan om vlees in één keer helemaal uit je eetpatroon te willen schrappen.^[7]

Lukt het niet direct om vaker milieubewust te eten? Wees dan niet te streng voor jezelf. Zoals Maartje al schreef in haar blog is het veranderen van gedrag ontzettend lastig. Wees je er ook van bewust dat een groot deel van ons eetgedrag gevormd is door jarenlange gewoontes en voorkeuren die al in de vroege kindertijd ontstaan, en dat we vaak eten als op een prikkel uit de omgeving (zoals het ruiken van een versgebakken croissantje).^[8] Dit betekent echter niet dat je veelal automatische eetkeuzes niet een handje in de gewenste richting kunt helpen. De eerste drie strategieën hebben dan ook als doel om de snelle, onbewuste eetprocessen bij te sturen. Daarnaast is het zeker niet onmogelijk om bewuste keuzes te maken over eten. Zo zijn attitudes die je hebt over eten (zoals het belang van biologische producten) sterk gerelateerd aan het daadwerkelijke eten (van biologische producten) zelf.^[9] De twee laatstgenoemde strategieën spelen dan ook in op deze tragere, meer bewuste processen.

Welke strategie zou jij weleens uit willen proberen?

Deze blog werd geschreven door Levie Karssen (Radboud Universiteit) voor RAD-blog, het blog over roken, alcohol, drugs en dieet

Referenties:

1. Garnett, T. (2016). Plating up solutions. Science, 353, 1202–1204. doi: 10.1126/science.aah4765
2. Abrahamse, W. (2020). How to effectively encourage sustainable food choices: A mini-review of available evidence. Frontiers in Psychology, 11, 589674. doi: 10.3389/fpsyg.2020.589674
3. Taufik, D., Verain, M. C., Bouwman, E. P., & Reinders, M. J. (2019). Determinants of real-life behavioural interventions to stimulate more plant-based and less animal-based diets: A systematic review. Trends in Food Science & Technology, 93, 281-303. doi: 10.1016/j.tifs.2019.09.019
4. Adriaanse, M. A., Vinkers, C. D., De Ridder, D. T., Hox, J. J., & De Wit, J. B. (2011). Do implementation intentions help to eat a healthy diet? A systematic review and meta-analysis of the empirical evidence. Appetite, 56(1), 183-193. doi: 10.1016/j.appet.2010.10.012
5. Mathur, M. B., Peacock, J., Reichling, D. B., Nadler, J., Bain, P. A., Gardner, C. D., & Robinson, T. N. (2021). Interventions to reduce meat consumption by appealing to animal welfare: Meta-analysis and evidence-based recommendations. Appetite, 164, 105277. doi: 10.1016/j.appet.2021.105277
6. Bianchi, F., Dorsel, C., Garnett, E., Aveyard, P., & Jebb, S. A. (2018). Interventions targeting conscious determinants of human behaviour to reduce the demand for meat: a systematic review with qualitative comparative analysis. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 15, 1-25. doi: 10.1186/s12966-018-0729-6
7. Sparkman, G., Macdonald, B. N., Caldwell, K. D., Kateman, B., & Boese, G. D. (2021). Cut back or give it up? The effectiveness of reduce and eliminate appeals and dynamic norm messaging to curb meat consumption. Journal of Environmental Psychology, 75, 101592. doi: 10.1016/j.jenvp.2021.101592
8. Fürtjes, S., King, J. A., Goeke, C., Seidel, M., Goschke, T., Horstmann, A., & Ehrlich, S. (2020). Automatic and controlled processing: implications for eating behavior. Nutrients, 12(4), 1097. doi: 10.3390/nu12041097
9. Nardi, V. A. M., Jardim, W. C., Ladeira, W., & Santini, F. (2019). Predicting food choice: A meta-analysis based on the theory of planned behavior. British Food Journal, 121, 2250–2264. doi: 10.1108/bfj-08-2018-0504