Heb je de serie Adolescence al gezien? In deze aangrijpende serie volgen we een 13-jarige jongen die verdacht wordt van moord. De serie laat schrijnend zien hoe online gemeenschappen – in dit geval de seksistische ‘manosfeer’ – invloed kunnen hebben op het denken en gedrag van jongeren. Het onderstreept hoe bepalend de sociale omgeving kan zijn in de adolescentie. Waar vroeger vooral de klas op school de norm bepaalde, is er nu een tweede, digitale wereld waarin jongeren elkaar beïnvloeden.
Lichaamsbeeld en sociale normen
Jongeren worden blootgesteld aan sociale normen over het uiterlijk en leeftijdsgenoten beïnvloeden elkaars lichaamsbeeld (1). Populariteit in de klas kan gepaard gaan met druk om aan schoonheidsidealen te voldoen. Zo blijkt dat populariteit bij meisjes samenhangt met meer diëten (2).
Sociale normen zijn niet alleen zichtbaar in de offline wereld, maar worden versterkt via sociale media. Jongeren zien daar dagelijks (ideaal)beelden en berichten van leeftijdsgenoten en influencers, vaak minder realistisch gemaakt door bewerking, filters of zorgvuldige selectie.
Sociale media en lichaamsbeeld: Twee kanten van de medaille
De samenhang tussen sociale media en lichaamsbeeld is niet eenduidig negatief. Onderzoek naar hoe sociale media negatief en positief kunnen bijdragen aan lichaamsbeeld en eetgedragingen laten zien dat sociale mediagebruik samenhangt met een negatiever lichaamsbeeld en verstoord eetgedrag (bijv. 3, 4). Het bewerken en maken van selfies wordt bijvoorbeeld in verband gebracht met negatieve gevoelens over het eigen lichaam (5). Tegelijkertijd kan het volgen van body positivity-accounts in sommige gevallen bijdragen aan een positiever lichaamsbeeld (6). Voor veel jongeren bieden sociale media ook sociale steun, inspiratie of zelfexpressie (7). Belangrijk nieuw onderzoek laat zien dat de risico’s van sociale media op welzijn vooral groot lijken voor jongeren die al kwetsbaar zijn, zoals jongeren met depressieve klachten (8).
Onderbelichte vragen in onderzoek
Hoewel er al veel onderzoek is gedaan, blijven er belangrijke vragen onbeantwoord. Wanneer en voor wie zijn sociale media schadelijk en welke mechanismes spelen daarbij een rol? Zijn sommige platformen (Instagram, Tiktok) risicovoller dan andere? Hoe dragen persoonlijkheid en gedrag, bijvoorbeeld de neiging om jezelf te vergelijken en perfectionisme, hieraan bij?
Binnen onze onderzoeksgroep gaan we de komende tijd verder de diepte in. We werken aan een overzicht van (literatuur over) welke kenmerken van sociale media samenhangen met lichaamsbeeld en eetgedrag. Ook ben ik van plan onderzoek te doen naar mentaal welzijn bij verschillende gebruikersprofielen (gebaseerd op bijvoorbeeld mate van problematisch, frequent en passief sociale mediagebruik) en over hoe dagelijks sociale mediagebruik zou kunnen samenhangen met stemming.
Wat kunnen we doen?
Net zoals met alle nieuwe technologieën kunnen we de komst ervan niet meer tegenhouden, maar we kunnen ons wel bewust worden van de invloed. In Adolescence werd duidelijk dat online gemeenschappen, soms onzichtbaar voor de buitenwereld (ouders, docenten), veel schade aan kunnen richten. De serie Adolescence is nu beschikbaar gemaakt voor middelbare scholen als gespreksstarter (9). Bewustwording en gesprekken lijken belangrijk om met sociale media om te gaan, zeker omdat sociale media inderdaad het zelfbeeld negatief blijken te kunnen aantasten. Vooral kwetsbare jongeren verdienen hierbij extra aandacht, aangezien de online wereld voor hen meer gevaren met zich meebrengt.
Deze blog werd geschreven door Aafke Swinkels (Behavioral Science Institute, Radboud University) voor RAD-blog, het blog over Roken, Alcohol, Drugs en Dieet.
Referenties
1. Reel, J., Voelker, D., & Greenleaf, C. (2015). Weight status and body image perceptions in adolescents: Current perspectives. Adolescent Health, Medicine and Therapeutics, 149. https://doi.org/10.2147/ahmt.s68344.
2. Swinkels, A., van den Broek, N. & Cillessen, A. H. N. (2025). Longitudinal associations of (un)popularity with weight perceptions and dieting in adolescence. Journal of Youth and Adolescence, 54, 704–719. https://doi.org/10.1007/s10964-024-02090-8.
3. Salomon, I., & Brown, C. S. (2019). The selfie generation: Examining the relationship between social media use and early adolescent body image. The Journal of Early Adolescence, 39(4), 539–560.
4. Wilksch, S. M., O’Shea, A., Ho, P., Byrne, S., & Wade, T. D. (2020). The relationship between social media use and disordered eating in young adolescents. International Journal of Eating Disorders, 53(1), 96–106.
5. Vandenbosch, L., Fardouly, J., & Tiggemann, M. (2022). Social media and body image: Recent trends and future directions. Current Opinion in Psychology, 45. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2021.12.002.
6. Fioravanti, G., Bocci Benucci, S., Ceragioli, G., & Casale, S (2022). How the exposure to beauty ideals on social networking sites influences body image: A systematic review of experimental studies. Adolescent Research Review, 7, 419–458. https://doi.org/10.1007/s40894-022-00179-4.
7. Uhls, Y. T, Ellison, N. B., & Subrahmanyam, K. (2017). Benefits and costs of social media in adolescence. Pediatrics, 140 (Supplement_2): S67–S70. 10.1542/peds.2016-1758E
8. Janssen, L. H. C., Valkenburg, P. M., Keijsers, L., & Beyens, I. (2025). A harsher reality for adolescents with depression on social media. Scientific Reports, 15(1), 10947. Doi: 10.1038/s41598-025-89762-y.
9. Nu.nl (2025, april). Hitserie Adolescence wordt lesmateriaal op middelbare scholen in Nederland. https://www.nu.nl/film/6352124/hitserie-adolescence-wordt-lesmateriaal-op-middelbare-scholen-in-nederland.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F[/spoiler]
Geef een reactie