De ontbrekende sociale schakel? Een bespreking van “The Psychology of Eating Requires Social Context”

*Disclaimer: Houd er rekening mee dat delen van deze sci-fly automatisch zijn vertaald.*

Een ongezond voedingspatroon vormt tegenwoordig een van de grootste bedreigingen voor zowel de gezondheid van de mens als die van onze planeet². Het leidt tot meer ziekte en vroegtijdig overlijden dan alcohol, drugs, tabak en onveilige seks samen³, en wordt in verband gebracht met een slechtere geestelijke en lichamelijke gezondheid^4,5. Desondanks hebben bestaande gedragsinterventies die erop gericht zijn het eetpatroon van mensen te veranderen, tot nu toe teleurstellend weinig effect gehad⁶.

In haar recente overzicht stelt Mata dat er een specifieke reden is voor deze teleurstellende resultaten, namelijk dat het vakgebied zijn theorieën en interventies heeft gebaseerd op de veronderstelling dat eten iets is wat individuen doen, terwijl eten in werkelijkheid diep verankerd is in sociale en culturele contexten¹. Zelfs in Noord-Europese landen, die vaak als zeer individualistisch worden afgeschilderd, wordt slechts ongeveer een derde van de maaltijden alleen genuttigd, en wordt 42 tot 46 procent samen met het gezin gegeten⁷. Als het eten meestal samen met anderen plaatsvindt, dan werken theorieën en interventies die de sociale context negeren met een onvolledig model van het gedrag dat ze proberen te veranderen.

Kern

De studie bouwt zijn betoog op in vier onderling samenhangende stappen.

1. De auteur herdefinieert eten als een uiterst sociale activiteit en onderscheidt tien sociale vormen van eten, ingedeeld naar wie er aanwezig is, hoe vaak de situatie zich voordoet en waar deze plaatsvindt. Deze variëren van alledaagse maaltijden thuis en in instellingen tot gedigitaliseerde gezamenlijke maaltijden (zoals Zoom-diners), commerciële settings en ceremoniële of politieke gelegenheden.
2. De auteur onderzoekt de huidige theorieën. Er bestaan meer dan 80 theorieën over gedragsverandering, en de meeste erkennen een of andere vorm van sociale invloed, maar welke specifieke sociale actoren hierbij betrokken zijn en via welke mechanismen zij het eetgedrag beïnvloeden, wordt zelden nader omschreven.
3. Op basis hiervan introduceert de auteur een onderscheid tussen drie niveaus van sociale context, namelijk (1) het microniveau van intraindividuele cognities over de sociale wereld, (2) het mesoniveau van persoonlijk bekende sociale actoren zoals familieleden of collega’s, (3) het macroniveau van brede sociaal-structurele factoren, en stelt vast dat het mesoniveau precies het niveau is waarbinnen bestaand onderzoek het meest onduidelijk en schaars is.
4. De auteur onderzoekt methoden om sociaal eetgedrag in de praktijk vast te leggen, met het argument dat opkomende technologieën zoals draagbare sensoren voor het detecteren van kauwbewegingen, omgevingsgeluidsopnames, geolocatie en virtual reality een aanvulling kunnen vormen op zelfrapportages en laboratoriumonderzoeken, om zo rekening te houden met de variabiliteit in tijd en context die kenmerkend is voor sociaal eetgedrag.

Resultaten

In grote lijnen hangen de effecten van gezamenlijk eten af van wie er aanwezig is, evenals van de frequentie en de setting waarin samen wordt gegeten.

1. Gezamenlijke maaltijden met het gezin hielden consequent verband met betere voedings- en gewichtsresultaten bij
   kinderen en adolescenten, en met lagere percentages depressie, eetstoornissen en
   zelfmoordgedachten.
2. Het bleek dat romantische partners qua eetgewoonten naar elkaar toe groeiden nadat ze waren gaan samenwonen, waarbij
   vrouwen doorgaans meer vlees gingen eten en mannen meer groenten.
3. Eten op school bevorderde over het algemeen gezonder eetgedrag bij leerlingen door het voorbeeld van leeftijdsgenoten en
   leraren.
4. Wat eten op de werkplek betreft, waren de bevindingen minder eenduidig, en de effecten hingen af van de teamdynamiek en de steun van het management.
5. Bij digitaal eten zijn er twee kanten aan de medaille. Maaltijden via video met bekende mensen kunnen
   de voordelen van gezinsmaaltijden weerspiegelen, maar eten terwijl men naar een scherm kijkt, wordt ook in verband gebracht met afleiding en een hogere voedselinname.

In alle situaties bleek de calorie-inname doorgaans het laagst te zijn bij het alleen eten en het hoogst bij het eten met vrienden.

Implicaties

Voor toekomstig onderzoek hebben de bevindingen van dit overzicht de volgende implicaties:

1. Bij theorieontwikkeling moeten bestaande kaders worden verfijnd door specifieke sociale dynamieken te specificeren, zoals relationele machtsongelijkheden, de kwaliteit van relaties, en een uitgebreid onderliggend mechanisme.
2. Bij metingen moet de nadruk komen te liggen op longitudinale, ecologisch valide onderzoeksopzetten die sensortechnologieën combineren met ervaringssampling om vast te leggen hoe sociale invloeden op eetgedrag zich in de loop van de tijd ontvouwen.
3. Structurele contexten moeten serieus worden genomen, omdat de sociaaleconomische positie bepaalt welke sociaal-contextuele processen überhaupt mogelijk zijn.
4. Een meer alomvattend begrip van gezondheid zou gezamenlijke maaltijden moeten beschouwen als een setting waar voedings-, geestelijke gezondheids- en omgevingsresultaten gezamenlijk worden onderhandeld; dat wil zeggen, beslissingen van het gezin over vleesconsumptie illustreren hoe sociale eetcontexten verschuivingen in zowel individueel als maatschappelijk gedrag kunnen stimuleren.

Concluderend wordt in het overzicht gesteld dat het meenemen van de sociale context in onderzoek naar eetgedrag niet als een voorwaarde voor vooruitgang moet worden gezien, waarbij wordt benadrukt dat eten zich bevindt op het snijvlak van voedselsystemen, sociale processen en individuele keuzes. Als interventies zich daarentegen blijven richten op individuen in isolatie of in “kunstmatig gecreëerde” sociale contexten, zullen we in de praktijk waarschijnlijk kleine of onduidelijke effecten blijven waarnemen.

Referenties

1. Mata, J. (2026). The psychology of eating requires social context. Nature Reviews Psychology, 1–17. https://doi.org/10.1038/s44159-026-00581-y
2. Rockström, J., Thilsted, S. H., Willett, W. C., Gordon, L. J., Herrero, M., Hicks, C. C., Mason-D’Croz, D., Rao, N., Springmann, M., Wright, E. C., Agustina, R., Bajaj, S., Bunge, A. C., Carducci, B., Conti, C., Covic, N., Fanzo, J., Forouhi, N. G., Gibson, M. F., Gu, X., … DeClerck, F. (2025). The EAT-Lancet Commission on healthy, sustainable, and just food systems. Lancet, 406(10512), 1625–1700.
   https://doi.org/10.1016/S0140-6736(25)01201-2
3. Global Panel on Agriculture and Food Systems for Nutrition (2016). Food systems and diets: facing the challenges of the 21st century. London, UK. https://glopan.org/sites/default/files/ForesightReport.pdf
4. Afshin, A., Sur, P. J., Fay, K. A., Cornaby, L., Ferrara, G., Salama, J. S., Mullany, E. C., Abate, K. H., Abbafati, C., Abebe, Z., Afarideh, M., Aggarwal, A., Agrawal, S., Akinyemiju, T., Alahdab, F., Bacha, U., Bachman, V. F., Badali, H., Badawi, A., … Murray, C. J. L. (2019). Health effects of dietary risks in 195 countries, 1990–2017: A systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017. The Lancet, 393(10184), 1958–1972. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(19)30041-8
5. Zhang, H., Li, M., Mo, L., Luo, J., Shen, Q., & Quan, W. (2024). Association between western dietary patterns, typical food groups, and behavioral health disorders: an updated systematic review and meta-analysis of observational studies. Nutrients, 16(1), https://doi.org/10.3390/nu16010125
6. Kaiser, T., Kloidt, J., Mata, J. & Hertwig, R (2025). A meta-meta-analysis of behavior change interventions: two tales of behavior change [Preprint]. Available at SSRN: https://doi.org/10.2139/ssrn.5251012
7. Gronow, J., & Holm, L. (Eds.) (2019). Everyday Eating in Denmark, Finland, Norway and Sweden: A Comparative Study of Meal Patterns 1997-2012. Bloomsbury Academic. https://www.bloomsbury.com/uk/everyday-eating-in-denmark-finlandnorway-and-sweden-9781350080485/

Deze sci-fly werd geschreven door Leonie Tuxhorn (Radboud Universiteit) voor RAD-blog, het blog over roken, alcohol, drugs en dieet.