Vapen onder jongeren: Van experimenteren naar gewoonte

Vapen is razend populair onder jongeren. Eén keer vapen lijkt onschuldig, maar kan uitgroeien tot een nieuwe gewoonte. Hoe gaat die overgang precies en welke jongeren lopen het grootste risico? Onderzoekers in de Verenigde Staten zochten dit uit. Zij hebben jongeren langere tijd gevolgd en hen op verschillende momenten vragen gesteld over hun vapegedrag.

KERN

Belangrijkste conclusies

• Jongeren kunnen in drie groepen worden verdeeld op basis van hun vapegedrag: nooit-vapers (ze hebben het nog nooit geprobeerd), ‘experimenteerders’ (ze vapen af en toe) en ervaren vapers (ze doen het regelmatig).
• Vooral de experimenteerfase is cruciaal: dit is het moment waarop vapen kan doorschuiven van ‘af en toe proberen’ naar vaker en intensiever gebruik.
• Jongeren die ook andere middelen gebruiken (zoals alcohol, tabak of cannabis) en denken dat vapen weinig risico’s met zich meebrengt, starten eerder met vapen en gaan ook sneller intensiever vapen.

Implicaties voor de praktijk/aanbevelingen

• Preventie moet zich richten op verschillende fases van vapegedrag. Jongeren die nog nooit hebben gevapet of experimenteren met vapen kunnen starten met vapen of intensiever gaan vapen.
• Omdat vapen samenhangt met ander middelengebruik en risicoperceptie, moet preventie richten op 1) breder middelengebruik en niet alleen op vapen zelf, en 2) bewustwording creëren over risico’s van vapen.

ONDERZOEKSMETHODE

WAT? Er is onderzocht hoe vapegedrag onder jongeren zich ontwikkelt over de tijd heen en welke factoren die overgang tussen verschillende niveaus van intensiteit van vapen lijken te verklaren.

WIE? In totaal hebben 432 jongeren van 12 tot en met 25 jaar uit de VS meegedaan aan het onderzoek.

HOE? Als onderdeel van een groter cohortonderzoek hebben de onderzoekers de jongeren in één jaar tijd drie keer gevraagd om een vragenlijst in te vullen, hierin werd onder andere gevraagd hoe vaak de jongeren nicotine, smaakstoffen, cannabis (THC of hasj) en cannabidiol (CBD, zonder THC) hebben gevapet.

RESULTATEN

• Jongeren kunnen op basis van hun vapegedrag worden ingedeeld in drie groepen: nooit-vapers, experimenteerders en ervaren vapers.
• Binnen de groep ervaren vapers had meer dan de helft nicotine gevapet (tegenover ongeveer 20% bij de experimenteerders). Opvallend is ook dat alle ervaren vapers meer dan 20 keer cannabis hadden gevapet, terwijl dit bij de experimenteerders helemaal niet voorkwam.
• Jongeren die experimenteren of al ervaren vapers zijn blijken vaak ouder te zijn dan nooit-vapers. Daarnaast rapporteerden ze vaker angstsymptomen en gebruikten vaak ook andere middelen naast het vapen.
• De nooit-vapers hadden een hogere risicoperceptie van vapen vergeleken met de experimenteerders en de ervaren vapers. De jongeren die vapen als minder schadelijk zagen, maakten vaker de overstap naar experimenteren.
• Een groot gedeelte van de jongeren blijft gedurende langere tijd in dezelfde groep, maar binnen een jaar tijd bewoog een gedeelte naar een andere groep:
  • Ongeveer 5% van de nooit-vapers zijn gaan experimenteren.
  • Ongeveer 9% van de experimenteerders zijn ervaren vapers geworden.
  • Er werd geen directe overgang gevonden van nooit-vapers naar ervaren.
• Er is een aantal factoren dat samenhangt met de overgang van naar starten met vapen of intensiever vapegedrag:
  • Alcoholconsumptie en tabaksgebruik én lagere risicoperceptie verhoogden de kans om als nooit-vaper af en toe te gaan experimenteren.
  • Recent cannabisgebruik verhoogde de kans dat een jongere van experimenteren met vapen naar regelmatig vapen ging.

DETAILS

Glasser, A. M., Tomaino, M., Uriarte, C., Carman, C., Roemhildt, M., Williams, R., Chen-Sankey, J., & Villanti, A. C. (2026). Trajectories of lifetime vaping in teens and young adults: Latent transition analyses over one year. BMC Public Health, 26(1), 1626. https://doi.org/10.1186/s12889-026-27204-8

Deze sci-fly werd geschreven door Sanne van der Heijden (research master student Behavioural Science bij Radboud Universiteit en junior onderzoeker bij IrisZorg) voor RAD-blog, het blog over roken, alcohol, drugs en dieet.